YETKİ VE USULDE PARALELLİK

İdare hukukunun temel ilkelerinden biri olan yetki ve usulde paralellik ilkesi, bir idari işlemin hangi makam tarafından ve hangi usul izlenerek tesis edilmişse, o işlemin geri alınmasının da aynı makam tarafından ve aynı usule uygun şekilde yapılmasını ifade etmektedir.Hukuk devleti ilkesinin doğal bir sonucu olan bu ilke, idarenin keyfi davranmasını önlemekte, idari istikrarı sağlamakta ve bireylerin hukuki güvenliğini korumaktadır.Yetki ve Usulde Paralellik İlkesinin Dayanağıİdari işlemler kamu gücü kullanılarak tesis edilen tek taraflı işlemlerdir. Bir işlemin yapılabilmesi için kanunun ilgili makama verdiği bir yetkinin bulunması gerekir. Yetki kamu düzenine ilişkin olup devredilmesi veya kullanılması ancak kanunda öngörülen hallerde mümkündür.Bu nedenle, bir işlemi tesis etmeye yetkili olan makam dışında başka bir makamın aynı işlemi  geri alması kural olarak mümkün değildir. Aksi durum, işlemi yetki yönünden sakatlar ve hukuka aykırı hale getirir.İlkenin Unsurları Yetki ve usulde paralellik ilkesi iki temel unsurdan oluşmaktadır:1. Yetkide Paralellik Bir işlemi yapan makam, o işlemi geri almaya da yetkili olmalıdır.Örneğin;Belediye başkanı tarafından verilen bir ruhsatın,Bakan tarafından yapılan bir atamanın,Kaymakam tarafından verilen bir iznin,aksi yönde bir kanuni düzenleme bulunmadıkça aynı makam tarafından geri alınması  gerekir.
2. Usulde Paralellikİşlemin tesis edilmesinde uygulanan usul ne ise, kaldırılması veya değiştirilmesinde de aynı veya benzer usulün uygulanması gerekir.Örneğin;Kurul kararı ile tesis edilen bir işlemin kurul kararıyla kaldırılması,Komisyon değerlendirmesi sonucunda alınan kararın yine komisyon süreci işletilerek geri alınmasında  aynı usullerin uygulanması,usulde paralellik ilkesinin  Danıştay kararlarında da yetki ve usulde paralellik ilkesi istikrarlı şekilde uygulanmaktadır.Danıştay'a göre bir işlemin tesisinde yetkili olmayan makamın, o işlemi geri alması mümkün değildir. İdari işlemlerin hukuka uygunluğu değerlendirilirken ilk olarak işlemi tesis eden makamın yetkili olup olmadığı incelenmektedir.Bu kapsamda verilen güncel bir kararda Danıştay, belediye başkanlığı tarafından verilmiş işyeri açma ve çalışma ruhsatının belediye encümeni tarafından iptal edilmesini yetki yönünden hukuka aykırı bulmuştur.Danıştay Dördüncü DaireEsas No: 2024/2697Karar No: 2025/1848Kararda, belediye başkanlığından usulüne uygun olarak alınmış işyeri açma ve çalışma ruhsatının, usulde ve yetkide paralellik ilkesi gereğince yine belediye başkanı veya görevlendireceği yetkili tarafından geri alınması gerektiği, belediye encümeni tarafından tesis edilen ruhsat iptali işleminin ise yetki yönünden hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır.İlkenin Hukuki Güvenlik Açısından ÖnemiYetki ve usulde paralellik ilkesi;Hukuki güvenliği sağlar,İdarenin keyfi işlem tesis etmesini önler,Yetki karmaşasını ortadan kaldırır,İdari istikrarı korur,Bireylerin idareye duyduğu güveni artırır,İdari işlemlerin öngörülebilirliğini sağlar.Bu ilkenin ihlali halinde tesis edilen işlemler, idari yargı mercileri tarafından iptal edilebilmektedir.SonuçYetki ve usulde paralellik ilkesi, idare hukukunun en önemli güvencelerinden biridir. Bir idari işlemi tesis eden makam ve uygulanan usul, işlemin geri alınması aşamalarında da dikkate alınmalıdır. idarenin, işlem tesis ederken olduğu kadar mevcut işlemleri geri alırken de yetki ve usul kurallarına titizlikle uyması hukuk devleti ilkesinin gereğidir.

""İdare Hukukunun temel prensiplerinden biri olan yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca; yasada aksine bir düzenleme bulunmadıkça, bir işlemin tesisinde uygulanan yetki ve usul koşullarının aynı işlemin geri alınması ve kaldırılması işlemlerinde de aynen uygulanması zorunludur.

Belediye Başkanlığından usulüne uygun olarak alınmış işyeri açma ve çalışma ruhsatının, usulde ve yetkide paralellik ilkesi uyarınca yine belediye başkanı ya da görevlendireceği bir yetkili tarafından iptal edilmesi (geri alınması) gerekirken; Belediye Encümeni tarafından ruhsatın iptaline ilişkin tesis edilen işlem yetki yönünden hukuka aykırıdır
DA N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2024/2697
Karar No : 2025/1848